Desmontando as falacias que sosteñen a industria prostitucional

O sistema prostitucional ten moito interese en demostrar que as ordenanzas abolicionistas non só son ineficaces para abolir a prostitución, senón que ademais estigmatizan e prexudican ás mulleres prostituídas. O lobby da prostitución é poderoso e multimillonario e non está disposto a ceder o seu frutífero negocio.

Outros sectores —de dereita a esquerda— advirten de que as únicas prexudicadas por estas ordenanzas son as mulleres prostituídas. Non é dificil atopar na prensa “progre”, por exemplo, sesudos artigos de opinión nos que se defende con vehemencia este xeito de violencia extrema que eles teiman en denominar o oficio máis antigo do mundo, mais que, en realidade, é a opresión máis antiga do mundo.

Primeira falacia: “As ordenanzas abolicionistas resultan ineficaces” 

Certamente, o máis eficaz sería unha Lei Orgánica Abolicionista da Prostitución, pero mentres esta non chega podemos ir abrindo camiño.

Sabemos que as ordenanzas non van erradicar a prostitución dun día para outro, nin tampouco dun ano para outro. Nin tan sequera o faría a propia Lei. Son moitos séculos de normalización dunha práctica tan abominable como consensuada e asumida. Porén, todas as normas teñen unha función educadora e orientadora: orientan ao conxunto da sociedade sobre que condutas merecen reprobación, tanto social como penal. 

Por suposto, as normas non funcionan cando non existe a vontade política para que funcionen e cando hai quen intenta todo o posible precisamente para que non funcionen. Non é difícil: tan só hai que obviar o que se aproba. 

As normas non resultan eficaces cando se limitan a perseguir porque, no relativo á prostitución, do que se trata é de abolir. Por iso é preciso que estas normas integren campañas de sensibilización, de formación, de prohibición da publicidade que promova a prostitución, da publicidade que promova o mal chamado turismo sexual. Mais, sobre todo, as normas deben incluír un plan integral que permita ás mulleres prostituídas accederen a recursos e servizos que lles posibiliten saír do sistema prostitucional.

Quen considera que as ordenanzas abolicionistas son ineficaces descoñece (ou esquece deliberadamente) as iniciativas integrais que as acompañan: plans de acción social, formación, acceso a recursos habitacionais, axudas económicas e programas de inserción laboral. 

Por suposto, para levar a cabo estas iniciativas, precísase unha dotación económica suficiente, parte da cal ben podía provir das sancións do recadado a proxenetas e putañeiros.

Segunda falacia: “Son normas represivas que penalizan as mulleres prostituídas”

Quen se opón ás ordenanzas abolicionistas pon moito empeño en asimilalas coas prohibicionistas, que castigan tanto a proxenetas e putañeiros coma as mulleres prostituídas. Isto é rotundamente falso: as ordenanzas abolicionistas non buscan penalizar ás vítimas, senón recoñecer a súa situación de vulnerabilidade. Un dos eixos vertebradores do abolicionismo é ofrecer apoio integral —económico, social, sanitario e formativo— ás mulleres en situación de prostitución, ao tempo que se persegue e sanciona a proxenetas e putañeiros. Lonxe de procurar sancionar ás vítimas, a ordenanza abolicionista é unha ferramenta que as asiste e protexe, ofrécendolles unha saída.

Terceira falacia: “Xeran clandestinidade e maior inseguridade”

Outro argumento recorrente é que, ao sancionar a proxenetas e putañeiros, a prostitución vaise ocultar, invisibilizar e volverse máis perigosa. 

Cómpre subliñar que a clandestinidade xa é inherente á explotación sexual. A maior parte desta industria opera en espazos opacos, a miúdo controlados por redes criminais. 

Ningunha muller prostituída está segura en ningún lugar do mundo. Para elas non existe no mundo un espazo seguro. A súa vida está en perigo nun bordel, nun polígono ou no cuarto de calquera hotel de luxo. Están nas mans tanto do proxeneta coma do putañeiro. Non coñecemos a cifra de mulleres asasinadas no contexto da prostitución ou o número de mulleres mortas por doenzas derivadas da explotación sexual e as condicións infrahumanas ás que se ven sometidas. Son mortas e enfermas invisibles. 

Os únicos que están seguros son os proxenetas e os putañeiros, que poden exercer violencia sobre as mulleres con total impunidade. 

As ordenanzas abolicionistas non contemplan o desprazamento da prostitución a lugares apartados da cidade nin impulsan a clandestinidade. Pola contra, combátena. Precisamente, prevén maiores sancións ao putañeiro e ao proxeneta cando se produce en lugares que impliquen unha maior vulnerabilidade para a muller prostituída, reforzando a acción policial contra quen se lucra desta violencia.

Cuarta falacia: “Non respectan ás ‘traballadoras sexuais’ que elixen a prostitución”

Por que ese empeño en usar o termo “traballadoras sexuais”? Pois porque é o xeito máis eficaz de enmascarar a violencia estrutural do sistema prostitucional. Cando se fala de “traballo”, estase a normalizar unha relación desigual na que un “cliente”, case sempre un home, adquire o acceso ao corpo dunha muller. Isto non ten a neutralidade nin a simetría que caracterizan as relacións laborais dignas.

A meirande parte das mulleres prostituídas proceden de contextos marcados pola pobreza, a exclusión, a migración forzada ou a violencia machista. Non “elixen” a prostitución, senón que se ven abocadas a ela pola necesidade. As ordenanzas abolicionistas, ao situaren a prostitución como xeito de violencia machista, recoñecen esta realidade e propóñense desmantelar as condicións que a perpetúan. O verdadeiro respecto ás mulleres pasa por garantirlles vidas libres de explotación, non por normalizar a súa venda.

Quinta falacia: “Restrinxen as liberdades individuais”

A suposta “liberdade” na que se amparan os defensores do mercado sexual é unha trampa discursiva. A prostitución non se produce nun marco de igualdade, senón de desigualdade extrema entre quen paga e quen necesita ese diñeiro para sobrevivir. Calquera exercicio da “liberdade” que implique o uso do corpo doutra persoa como mercadoría constrúese sobre a falta de opcións reais. 

As ordenanzas abolicionistas, lonxe de atentar contra a liberdade das mulleres, buscan garantir as condicións necesarias para que as mulleres exerzan unha auténtica liberdade: a de non vérense abocadas á explotación sexual por razóns económicas ou sociais, ou pola coacción de terceiros.

Outra variante desta falacia é que “as mulleres teñen dereito a facer co seu corpo o que queiran”. Deberiamos fuxir dese debate interesado porque a cuestión non é que as mulleres teñan ou non dereito a venderse. Non existe tal dereito. A cuestión e se existen persoas que teñan dereito a mercar outras persoas. Teñen os homes dereito a mercaren mulleres para uso sexual ou reprodutivo?

En todo caso, o dereito que temos as mulleres, todas as mulleres, é a gozarmos dunha sexualidade voluntaria e desexada que sexa pracenteira, libre de violencia e en condicións de non subordinación.

Sexta falacia: “Os concellos non teñen competencias para lexislar sobre o tema”

Aínda que a lexislación estatal é fundamental, as administracións locais contan con competencias en materia de seguridade cidadá, orde pública, saúde e benestar social. Estas competencias permítenlles aos municipios aprobar ordenanzas que se enmarquen nunha estratexia abolicionista máis ampla. 

De feito, o Parlamento Europeo instou aos Estados membros a adoptaren medidas encamiñadas á abolición da prostitución, incluído o fomento de medidas normativas locais que reforcen o rexeitamento ao proxenetismo e á demanda de prostitución.

Por outra banda, os concellos si poden revocar as licenzas para os locais nos que se exerce a prostitución cando esa licenza foi solicitada para outra actividade. 

Nas rúas de moitas cidades as mulleres son expostas para a súa venda, algo que os concellos non poden permitir. 

En conclusión 

Lonxe de ser unha utopía, a abolición da prostitución é un obxectivo factible se se combina con políticas públicas que ofrezan alternativas ás mulleres e penalicen a demanda. Experiencias noutros países, con normativas similares, mostran que cando se desalenta a figura do putañeiro e se proporcionan itinerarios de saída para as vítimas, o fenómeno diminúe.

Hai quen insiste en desacreditar con informes interesados a política abolicionista de Suecia ou Francia, pero o certo é que hoxe en Suecia a figura do putañeiro merece a reprobación tanto penal coma social e a mocidade ve a prostitución coma unha práctica allea a ela.

As ordenanzas son unha resposta política valente e coherente diante dunha práctica violenta que vulnera sistematicamente os dereitos fundamentais das mulleres. O seu obxectivo é desactivar a demanda, perseguir o lucro dos explotadores e proxenetas e ofrecer ás mulleres un horizonte de dignidade, seguridade e liberdade. A tarefa non é sinxela, pero desmantelar as falacias que sosteñen a industria prostitucional é un primeiro paso para avanzarmos cara a unha sociedade que non tolere a violencia nin a explotación sexual.