As ordenanzas abolicionistas: unha débeda pendente coa dignidade das mulleres

Ningunha muller nace para puta. Agás no imaxinario patriarcal, no que todas as mulleres somos potencialmente putas. Todas, independentemente da nosa idade, raza, clase, etc., podemos ser prostituídas. Para o patriarcado somos un produto. Un produto que proporciona beneficios millonarios. 

Teñen os homes o dereito a mercaren outras persoas? Teñen os homes o dereito a accederen aos corpos das mulleres por prezo? A única resposta posible é a raíz do abolicionismo.

Ao longo da historia do feminismo –máis de trescentos anos– non houbo unha soa feminista que non estivese a favor da abolición da prostitución. Ningunha que defendese a prostitución como unha alternativa a unha vida de penurias económicas. Pola contra, o seu obxectivo sempre foi desmantelar as condicións que perpetúan a explotación sexual das mulleres. 

Infelizmente, o Estado español non é un estado abolicionista. A Plataforma pola Abolición da Prostitución (PAP) elaborou unha Lei Orgánica da Prostitución, coa participación de expertas en distintas disciplinas –xurídica, social, da saúde– e tamén das propias superviventes. Esta proposta presentouse aos diferentes gobernos, mais descansa esquecida nos caixóns ministeriais.

A prostitución é un dos xeitos de violencia máis abominable contra as mulleres e un dos maiores atentados contra os dereitos humanos recoñecidos internacionalmente. Por este motivo, a abolición do sistema prostitucional debería estar na axenda política de todos os gobernos e de todas as administracións públicas. E así o recomenda o Parlamento Europeo na súa resolución do 14 de setembro de 2023 sobre prostitución, en que fixa unha postura abolicionista que castiga tanto ao proxeneta como ao cliente e recoñece que a prostitución é un xeito de violencia contra as mulleres. Ademais, recomenda que os Estados membros deben avaliar as normas vixentes para evitar calquera lagoa que permita aos delincuentes actuar con impunidade, mentres que a Comisión debe elaborar directrices comúns da UE que garantan os dereitos fundamentais das persoas que exercen a prostitución.

Diciamos que no Estado español non hai ningunha lei abolicionista en vigor, pero as administracións locais, á espera desa lei estatal, poden elaborar, como recomenda o Parlamento Europeo, instrumentos encamiñados á abolición da prostitución. Un deses instrumentos son as ordenanzas abolicionistas, que supoñen un cambio de paradigma na loita contra a explotación sexual, xa que van moito máis alá de perseguir a proxenetas e putañeiros. 

En que consiste unha ordenanza abolicionista?

Unha ordenanza abolicionista é unha acción política que ten como finalidade promover nos concellos, dentro das competencias municipais, a erradicación da prostitución e outros xeitos de explotación sexual. O seu contido xira arredor de tres eixos:

1º- O recoñecemento das mulleres prostituídas como vítimas de violencia machista e, por ende, da prostitución como un xeito de violencia machista.

2º- A elaboración dun plan de acción integral que conteña medidas para que as mulleres prostituídas poidan acceder a recursos e servizos que lles permitan abandonar o sistema prostituciónal e lles proporcionen apoio económico, social (servizos de saúde física e psíquica), formativo e laboral.  

3º- A persecución e sanción dos proxenetas e dos putañeiros. A prostitución existe porque existen os putañeiros; polo tanto, os putañeiros non poden saír impunes.

Cómpre distinguir as ordenanzas abolicionistas das prohibicionistas:

As ordenanzas prohibicionistas abordan a prostitución como unha cuestión de orde pública e de civismo. Sancionan todos os elementos que conforman o negocio da prostitución: mulleres prostituídas, proxenetas e putañeiros. 

As ordenanzas abolicionistas abordan a prostitución como un fenómeno que vulnera os dereitos fundamentais e as liberdades das mulleres prostituídas. A muller en situación de prostitución é unha vítima do sistema prostitucional sustentado polo patriarcado e, polo tanto, débenselle restituír os dereitos fundamentais que coma persoa lle corresponden.

Nos últimos anos incrementouse gradualmente o número de municipios que van incorporando ordenanzas abolicionistas. Albal (Valencia) foi o primeiro municipio en sancionar aos putañeiros; despois foron Sevilla, León, Aspe e Calp, estes dous últimos tamén en Valencia. Os resultados da aplicación destas ordenanzas son diversos, xa que fronte a elas se despregaron un conxunto de falacias que sosteñen a industria prostitucional, como examinamos no noso seguinte artigo (ler aquí).

Os concellos poden e deben activar medidas concretas que recoñezan as mulleres prostituídas como vítimas, que garantan o seu acceso a recursos de saída da prostitución e que sancionen a quen se lucra ou se beneficia da explotación sexual. Mais, para que estas normas teñan efectividade real, precísase que as respalde unha cidadanía informada, activa e comprometida. 

A pasividade convértenos en cómplices. A nosoutras e ao resto da cidadanía tócanos escoitar ás mulleres sobreviventes e ás organizacións abolicionistas e tamén presionar para que esas ordenanzas sexan unha realidade. Só así construiremos contornas nas que a dignidade das mulleres non sexa unha mercadoría, senón un dereito inalienable.